De kerk wordt vaak verguisd, zeker in een wereld waarin de hang naar materiële zaken het overneemt De kerk is een conservatief mannenbolwerk. Het traditionele geloof staat onder druk. Toch wil ik het in mijn eerste column van dit nieuwe jaar opnemen voor dit eeuwenoude instituut. Het gaat niet over de kerk als gebouw, maar over de kerk als gemeenschap en de kerkleer als leidraad voor mensen die echte moed hebben getoond tegen discriminatie, moorddadige regimes en onderdrukking. Het is vaak de kracht van deze mensen die anderen van hun ketenen hebben bevrijd.
De gemeenschap voor vrede uit Leipzig die uiteindelijk de muur omver heeft gehaald en het ijzeren gordijn heeft laten smelten. Een dominee uit de VS die vooropging in de strijd tegen discriminatie van zijn volk, een aartsbisschop die de revolutie predikt en op het altaar van zijn kerk in San Salvador wordt vermoord, een andere aartsbisschop die in Zuid-Afrika onophoudelijk de apartheid bestrijdt en tot slot een kerkleider/theoloog die zich via de radio rechtstreeks richt tot Adolf Hitler. Allen gemotiveerd door de leer van Jezus en hem zien als bevrijder en verbinder.
Wie is die theoloog die 120 jaar geleden wordt geboren in het toenmalige Breslau? Die in de beginjaren dertig al in eigen land waarschuwt tegen het opkomende fascisme? Die over de hele wereld op uitnodiging zijn werk kan doen en toch teruggaat naar zijn eigen land en volk in de wetenschap dat hij het niet overleeft. Waar hebben we dat nog meer gezien? In
zijn
Dietrich Bonhoeffer werd door de nazi’s in april 1945, enkele weken voor de bevrijding, op last van Hitler opgehangen in het concentratiekamp Flossenburg. Het opkomend fascisme ziet Bonhoeffer als groot gevaar. Vooral de verafgoding van Hitler is voor Bonhoeffer een doorn in het oog. Hij vindt Hitler een misleider van het volk. Op 1 februari 1933 richt de kerkleider zich in een radioboodschap rechtstreeks tot hem. Op dat moment breken de nazi’s de uitzending af.
Eerder studeert Bonhoeffer in New York en raakt hij bevriend met dominee Adam Clayton Powell die preekt over sociale rechtvaardigheid in de Abyssinian Baptist Church in Harlem. Eigenlijk de voorloper van ds. Martin Luther King. Bonhoeffer ziet niet alleen het onrecht, maar ook het onvermogen van de kerk om iets tegen het racisme in Amerika te doen.
Bonhoeffer laat zich inspireren door zijn tijd in Amerika, maar vooral ook door de Bergrede uit de Bijbel Hier haalt hij de kracht en de rechtvaardigheid uit die hij inzet tegen het schrikbewind van de nazi’s. De kerk heeft niet alleen de taak om te zorgen voor de slachtoffers, maar moet ook tegenstand bieden aan het regime. Dat zal Bonhoeffer consequent doen en uiteindelijk met de dood moeten bekopen.
Met zijn brieven, boeken en zijn kerkleer inspireert Bonhoeffer tot op de dag van vandaag veel mensen. Hij is een bevrijdingstheoloog pur sang. Een revolutionair in de voetsporen van Jezus. Een martelaar van deze tijd. Maar bovenal een moedig mens die past in de illustere rij van Martin Luther King, Desmond Tutu en Oscar Romero.
